Η εισαγωγή του βιβλίου

Ένα λεξικό για να έχει λόγο ύπαρξης, πρέπει να καλύπτει, κατά γενική ομολογία, ορισμένες αντικειμενικές ανάγκες που να το καθιστούν αναγκαίο. Στην περίπτωση του λεξικού που τώρα κρατάτε στα χέρια σας, μπορώ να αναφέρω αρκετούς υποκειμενικούς λόγους, αλλά σχεδόν κανέναν αντικειμενικό, πέρα από τη δυνατότητα που δίνει στον αναγνώστη να έχει μία συνοπτική άποψη για όρους και νεολογισμούς που έχουν χιλιοειπωθεί και για τους οποίους έχουν γραφτεί χιλιάδες σελίδες από κορυφαίους και μη επιστήμονες.
Ο αρχικός μου στόχος όταν το ξεκίνησα γύρω στο 1967-1968, ήταν να κωδικοποιήσω τους νεολογισμούς που έβρισκα, για να έχω ένα εύχρηστο, προσωπικό ευρετήριο για θέματα που μ' ενδιέφεραν. Με την πάροδο του χρόνου άρχισε αυτή η έρευνα να αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον με το υλικό που συγκέντρωνα. Πέρα από τις απλές ερμηνείες που έψαχνα μέχρι τότε, άρχισα μια προσπάθεια πιο ουσιαστικής προσέγγισης των διαφόρων «-ισμών», που με βοηθούσε να υπεισέρχομαι βαθύτερα στη σημασία τους, γι' αυτό και κάποιοι από αυτούς έχουν αρκετά μακροσκελή ερμηνεία.
Είναι δεδομένο ότι κάθε λεξικό, πέρα από κάποιες «αντικειμενικές» ερμηνείες και ετυμολογίες που παρουσιάζει, έχει έναν υποκειμενικό τρόπο παράθεσης, ακόμη κι αυτών των «αντικειμενικών» ερμηνειών. Στόχος μου, λοιπόν, δεν ήταν μια απλή αναφορά κάποιων τυπικών ερμηνειών, αλλά μια ουσιαστικότερη προσέγγιση και ανάλυση μέσα από δεδομένα που καθόρισαν την εξέλιξη των διαφόρων όρων και νεολογισμών, χρησιμοποιώντας, επίσης, τη σύγκριση και την αντιπαράθεση μεταξύ τους όποτε αυτό ήταν αναγκαίο, για να μπορέσουν να γίνουν πιο προσιτοί και κατανοητοί.

 
Από την πρώτη στιγμή δεν δίστασα καθόλου να αναφέρω τα αρνητικά σημεία των «-ισμών» ή τις αρνητικές επιπτώσεις που είχαν ή έχουν στο κοινωνικό γίγνεσθαι, με καυστικότητα, όταν το έκρινα αναγκαίο, όπως και να παραθέσω τα όποια θετικά σημεία τους, ανεξάρτητα από τη δική μου γνώμη.
Το πόνημα αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί μία νοσταλγική αναδρομή σε όρους που έπαιξαν κατά καιρούς σημαντικό ρόλο στο παγκόσμιο προσκήνιο, καθόρισαν βασικές πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης, γνώσης και δραστηριότητας, αλλά ήδη, μέσα στη δίνη της εμπορευματοποίησης της κοινωνίας μας, τείνουν να ξεχαστούν τελείως. Ακριβώς γι' αυτό, αξίζει να γίνει αναφορά σε κάποιες διαπιστώσεις του Βέλγου οικονομολόγου Φερχέλστ (Thierry Verhelst), εντεταλμένου υφηγητή στο Πανεπιστήμιο της Λουβέν, οι οποίες αντανακλούν σ' έναν πολύ μεγάλο βαθμό τη σημερινή πραγματικότητα: «Ζούμε μία κρίση του πολιτισμού στην αρχή του καινούριου αιώνα. Οι υψηλές και μεγάλες αξίες που ανέπτυξε η Νεωτερικότητα στη διάρκεια του Αιώνα των Φώτων και μετά, απειλούνται στην Ευρώπη σήμερα. Τείνει να τις αφανίσει ο εργαλειακός ορθολογισμός, ο στυγνός υλισμός, ο νευρωτικός οικονομισμός, ο παροξυσμός του ατομοκεντρισμού, η απώλεια νοήματος. Αυτός ο αλλοτριωτικός εκσυγχρονισμός είναι μια πραγματική αρρώστια της Νεωτερικότητας. Αρρώστια που παρασύρει σε μαρασμό την ανθρωπιά του ανθρώπου» «Οι κοινωνίες μας έχουν οδηγηθεί να υποβιβάζουν τη λογική σε χρηστικό εργαλείο. Δεν πρόκειται πια για τη χρήση του Λόγου, φιλοσοφικού ή επιστημονικού, με στόχο τον εξευγενισμό και τον εξανθρωπισμό του ανθρώπου. Δεν πρόκειται για μια λογική που γνωρίζει και διερωτάται για το νόημα της ζωής. Είναι μια λογική ωφελιμιστική, ένας υλιστικός εμπειρισμός που διαγράφει όσες παραμέτρους κρίνει μη ορθολογικές και δυσπιστεί για ό,τι σχετίζεται με αξίες, για ό,τι μη υλικό, αμετάβλητο, μη μετρήσιμο».
Αναμφισβήτητα είμαστε πολλοί, ανεξάρτητα από το πού ανήκουμε, πιστοί ή άθεοι, επαναστάτες ή συντηρητικοί, αιρετικοί ή ορθόδοξοι της όποιας ορθοδοξίας, που νιώθουμε μια νοσταλγία για κάποια πράγματα που ούτε η εργαλειακή λογική ούτε η τεχνολογική πρόοδος ούτε οι ανέσεις μπορούν να αναπληρώσουν.
Είναι ένας πολύ μικρός φόρος τιμής σε όλους αυτούς που ξόδεψαν ένα μικρό ή μεγάλο μέρος του εαυτού τους, για να αναζητούν μέσα από τους αγώνες, μέσα από τις φιλοσοφικές απόψεις, τις ιδεολογίες, τις θρησκείες και τους κάθε είδους «-ισμούς», κάποιες κρυμμένες αλήθειες, τις δικές τους αλήθειες τις δικές τους Ιθάκες.

Αντώνης Διαμαντίδης

Διαβάστε την κριτική στην "Ελευθεροτυπία" εδώ .

Αγοράστε το βιβλίο εδώ.